"HERKEN DE WAARSCHUWINGSSIGNALEN
EN BLIJF BESCHIKBAAR"

"HERKEN DE WAARSCHUWINGS SIGNALEN
EN BLIJF BESCHIKBAAR"

Nabestaande Barbara Godwaldt vertelt over intieme terreur en femicide

In Nederland wordt gemiddeld om de acht dagen een vrouw vermoord door haar partner of ex-partner, een schrikbarend cijfer. Dit zet Nederland op de derde plaats in Europa in de ranglijst van femicide, gendergerelateerd geweld. Gea Godwaldt is een van de vele slachtoffers. Na de moord op Gea in mei 2000 ontwikkelde haar zus Barbara zich tot ervaringsdeskundige, gespecialiseerd in intieme terreur en femicide. Ook schreef Barbara met andere nabestaanden een ‘Aanpak femicide’, dat in het voorjaar van 2024 door de Tweede Kamer werd goedgekeurd en dat moet leiden tot een breed gedragen plan van aanpak.

VAN DIEPE ZUSSENLIEFDE NAAR VERDRIET EN STRIJDBAARHEID

Twee handen op één buik waren ze, Barbara en haar iets jongere zus Gea. Hun levens had lang een gelijklopende timing: ze zaten in dezelfde klas, hadden dezelfde hobby’s, ze trouwden in dezelfde periode, kregen kinderen en scheidden op ongeveer hetzelfde moment. In mei 2020 werd Gea op gruwelijke wijze vermoord, vlak nadat ze had aangegeven van haar man te willen scheiden. Gea haalde letterlijk de deur om weg te gaan niet meer.

‘Dit verdriet gaat nooit meer weg. Vroeger was ik verdrietig of strijdvaardig. Sinds de traumatische moord gaan deze emoties hand in hand. Ik rouw omdat mijn zusje voor altijd weg is én ik doe wat ik kan voor vrouwen voor wie het nog niet te laat is.’

VAN EEN ROOSKLEURIG BEGIN NAAR MANIPULATIE

Het begin van de relatie van Gea was fijn. Het stel maakte veel uitstapjes, ze hadden een druk sociaal leven. Zoals de meeste relaties met intieme terreur liep het stel vrij snel van stapel, ze gingen ook snel samenwonen. Als het begin van de relatie zo leuk en romantisch is, dan wordt het moeilijker om grenzen te trekken als er problemen ontstaan, of om zelfs in een vroeg stadium een eind aan de relatie te maken. Want het begin was zo leuk, dan moest het toch opnieuw zo fijn kunnen zijn?

‘Het superromantische begin is bij intieme terreur al een vorm van manipulatie. Want als je veel aandacht en cadeaus krijgt, dan wordt het moeilijk om in een later stadium toch ‘nee’ te zeggen. Vervolgens worden de controlemechanismes sterker.’

Toen de relatie van Gea verslechterde, deelde ze haar zorgen met haar zus Barbara. Beide vrouwen beseften toen niet dat de relatie die steeds onveiliger voelde intieme terreur was. Intieme terreur is huiselijk geweld dat gepaard gaat met verregaande dwang- en controlemechanismes. De daders, meestal mannen, isoleren de slachtoffers, meestal vrouwen, steeds verder. Hun eergevoel en eigenwaarde hangen samen met het ‘bezit’ van de vrouw.

‘Gea vertelde me over een autorit. Haar man reed enorm hard, terwijl ze ruzie maakten. Hij zat aan het stuur en zij kon niet ontsnappen. Ik zie nu hoe dit ook intieme terreur is: hij nam heel letterlijk de regie over en liet mijn zus geen keus.’

MANIPULATIE IN ALLERLEI VORMEN

Intieme terreur is enorm complex en moeilijk te doorbreken. Ook leven er veel misverstanden rond. Zo gaat intieme terreur vaak, maar niet altijd gepaard met fysiek geweld. Omdat er in Gea’s relatie geen fysiek geweld was voorgekomen, zagen beide zussen Gea’s man niet als potentiële moordenaar. Het geweld en de manipulatie die horen bij intieme terreur kan veel vormen aannemen: van psychisch, financieel en/of seksueel geweld tot vormen van gaslighting of victimblaming. Ook kunnen er andere problemen aan de basis liggen van het geweld, bijvoorbeeld een verslavings- of psychische problematiek.

‘Het gebeurde steeds vaker dat Gea een afspraak last-minute afzegde, omdat er net heftige ruzie was uitgebroken en ze mij de gespannen sfeer wilde besparen. Dit is een vorm van manipulatie. De dader manipuleert het slachtoffer, maar laat het resultaat daarvan wel haar eigen keuze lijken en zegt niet letterlijk dat ze niet mag afspreken met anderen. Hij noemde me ook een ‘flutzus’, toen ik volgens hem te weinig hielp bij haar verhuizing. Zij schaamde zich over zijn oordeel over mij. Dat maakte het moeilijker voor haar om mijn hulp te vragen.’

HERKEN DE WAARSCHUWINGSSIGNALEN

HERKEN DE WAARSCHUWINGS
SIGNALEN

Sinds enkele maanden werkt Barbara als ervaringsdeskundige bij de Blijf Groep. Ze geeft workshops en gaat samen met een collega van de Blijf Groep in gesprek met vrouwen over relaties: zijn ze gezond of niet? Inzicht krijgen in de eigen situatie en patronen van intieme terreur herkennen zijn belangrijke eerste stappen voor het slachtoffer en haar omgeving. Er zijn heldere rode vlaggen, zoals wapens in huis, geweld tijdens de zwangerschap of pogingen tot verwurging. Dreigen met zelfmoord is ook een waarschuwingssignaal, net als het bedreigen van de kinderen of huisdieren. Maar de signalen kunnen ook subtieler zijn. De rode draad is een grote controlebehoefte. Als de pleger die controle dreigt te verliezen, zijn er veel manieren om te manipuleren en controleren.

‘Toen Gea’s man haar hond bedreigde, heeft ze de politie erbij gehaald. Die hield een geruststellend praatje, maande aan tot rust en ging weer weg. Vervolgens zette haar man gaslighting in: kijk, hij had toch gelijk, de politie deed niets, omdat er niks aan de hand was, Gea had hem voor schut gezet… Een agent met kennis van intieme terreur had haar apart genomen en verteld dat dit niet normaal was. Zo’n houding maakt een wereld van verschil.’

GEEN GEDEELDE SCHULD

Voor de omgeving is het belangrijk te zien dat er in relaties van intieme terreur geen sprake is van gedeelde schuld of verantwoordelijkheid. Een gelijkspel is niet mogelijk. Om die reden is het ook heel belangrijk dat daders en plegers apart hulp krijgen. Als vrouwen dat niet weten en toch samen met de pleger hulp zoeken, maken ze de knoop waar ze in zitten alleen maar groter.

‘Zelfs de therapeut van de dader trapte in de manipulatieve patronen. Op een bepaald moment werd Gea bij zijn therapiesessies gehaald. Daar werd ze, ook door de therapeut, blootgesteld aan een flink staaltje victimblaming. Haar gedrag werd als oorzaak voor zijn woede gezien. Ook de therapeut zag niet welk gevaar Gea liep.’

BLIJF BESCHIKBAAR

Het is voor omstanders belangrijk om beschikbaar te blijven voor het slachtoffer en haar niet te pushen om beslissingen te nemen. Met uitspraken als ‘kap ermee’ duw je het slachtoffer vaak weg en dit isolement maakt weggaan vervolgens nog moeilijker. Het is beter om aan te geven dat je er voor het slachtoffer bent, ook als ze besluit om weg te gaan. Het allerbelangrijkste is om in contact te blijven, om er zonder oordeel er voor de ander te zijn. En als het slachtoffer zo ver is om de relatie te verbreken, is het heel belangrijk dat dit onder de juiste begeleiding gebeurt. 

‘Vanuit de Blijf Groep ondersteun ik vrouwen om de goede stappen te zetten op een veilige manier. Het moment van uitmaken is cruciaal: bij een relatiebreuk verliest de pleger de controle. Dat zie je heel duidelijk in de cijfers over femicide terug.’

BLIJF BESCHIKBAAR

Het is voor omstanders belangrijk om beschikbaar te blijven voor het slachtoffer en haar niet te pushen om beslissingen te nemen. Met uitspraken als ‘kap ermee’ duw je slachtoffers vaak weg en dit isolement maakt weggaan vervolgens nog moeilijker. Het is beter om aan te geven dat je er voor het slachtoffer bent, ook als ze besluit om weg te gaan. Het allerbelangrijkste is om in contact te blijven, om er zonder oordeel voor de ander te zijn. En als het slachtoffer zo ver is om de relatie te verbreken, is het heel belangrijk dat dit onder de juiste begeleiding gebeurt.

‘Vanuit de Blijf Groep ondersteun ik vrouwen om de goede stappen te zetten op een veilige manier. Het moment van uitmaken is cruciaal: bij een relatiebreuk verliest de pleger de controle. Dat zie je heel duidelijk in de cijfers over femicide terug.’

HET KAN IEDEREEN OVERKOMEN. 
EN IEDEREEN KAN HET DOEN.

Barbara beklemtoont dat intieme terreur en femicide in alle lagen van de bevolking voorkomen, in verschillende leeftijdscategorieën en ook bij mensen met een heel diverse culturele achtergrond. De pleger wil altijd de controle houden, maar die enorme controlebehoefte kan dus ook van de aardige buurman komen. Als een vrouw van nature zelfstandig en zelfzeker is, kan dat in een relatie met een man met een grote controlebehoefte juist voor extra veel spanningen en manipulatie leiden.

‘Mijn zus Gea had gestudeerd, ze was naast leerkracht ook onderdirecteur op een basisschool. Ze kon goed haar eigen boontjes doppen. We moeten met z’n allen alert blijven op waarschuwingssignalen die wijzen op patronen van intieme terreur en dus een verhoogd risico op femicide, in alle lagen van de maatschappij. Als we deze kennis delen en ernaar handelen, kunnen we levens redden.’

Scroll naar boven